Niet over praten

Het geheim dat iedereen kent

Geplaatst op 15 januari 2019 door Denkplaats

Iedere groep heeft er een. Het geheim dat iedereen kent. Het geheim dat we natuurlijk niet hardop uitspreken, maar niettemin heel sturend is in ons gezin, tennisvereniging of bedrijf.

Herinner je je de instructie nog aan je nieuwe partner dat je bij oom Jan nooit over politiek moet beginnen als je tenminste echt opgenomen wilt worden in de familie? Of de waardevolle tip bij het koffieautomaat van je collega dat als je Anne mee hebt, je de hele afdeling mee hebt? Of de constatering dat je directeur met enige regelmaat naar alcohol ruikt na haar lunchwandeling, maar dat niemand (jijzelf incluis) het in zijn hoofd haalt dat ter sprake te brengen?

Allemaal zeer waardevolle lessen die je als lid van een nieuwe groep zo snel mogelijk hebt moeten leren; deze regels die je nergens op papier na kunt lezen. Omdat ze wellicht niet heel erg vriendelijk, logisch, verantwoord, leuk of aaibaar zijn, maar wel heel erg geldig. Ze zijn van vitaal belang om te kennen en ernaar te handelen in de sociale context waarin je je bevindt, mits je daar tenminste onderdeel van wilt blijven.

De regels van het spel

Elke organisatie heeft verborgen regels. De regels van het spel kennen is een andere manier om in je organisatie te kunnen functioneren. Zonder een gevoel voor ongeschreven regels kom je niet aan de top van een organisatie. Maar ook aan de top, kun je gaan voelen dat de ongeschreven regels die je zo goed gevolgd hebt, toch gaan knellen. Dat ze niet (meer) representeren wie je met elkaar als organisatie wilt zijn.

Zo was ik onlangs bij een zorginstelling, waarin ik het MT en teamleiders mocht begeleiden in het vinden van hun ongeschreven regels. Want ze voelden aan dat er onderhuids van alles broeide, zagen dat veel mensen uitvielen, voelden zichzelf klem zitten in hun eigen systeem, maar ze kregen maar geen grip op wat er daadwerkelijk aan de hand was.

Ik heb ze drie simpele vragen gesteld: 1. wie hebben hier werkelijk de macht? 2. waar worden werknemers hier werkelijk op afgerekend? 3. en waar worden mensen hier werkelijk door gemotiveerd?

Rode vlekken en gegniffel

Kun je je het gegniffel aan de tafel al voorstellen? Het werd gelijk spannend, de eerste rode vlekken in de nekken kwamen tevoorschijn nog voordat er een antwoord gegeven was. Logisch, omdat men voelde dat we het nu over de werkelijkheid gingen hebben, in plaats van over de papieren organisatie. En dat is voor veel organisaties zowel ongebruikelijk als ongemakkelijk. Ook hier.

Het commitment, dat ik van tevoren gevraagd had, aan het elkaar met nieuwsgierigheid tegemoet treden en het vrijmoedig spreken werd getest. Maar het lukte, stapje voor stapje, terwijl ik iedere inbreng vriendelijk verwelkomde en tegelijkertijd degene die iets inbracht doorvroeg op wat hij of zij hier precies mee bedoelde.

Zo konden we onze blikken steeds scherper richten op dat wat er werkelijk aan de hand was.

Het niet eerder uitgesproken geheim

De nog niet eerder uitgesproken maar onmiddellijk door iedereen herkende ongeschreven regel die als een van de laatste naar boven kwam, was: ‘Praat niet over overbelasting’. Ik vraag dan altijd met welke gedachte of overtuiging deze regel gerechtvaardigd kan worden. Hierop werd geantwoord dat de achterliggende overtuiging in dit systeem is dat ‘Je een sukkel bent als je de werkdruk niet aankunt en dat dat bovendien je eigen schuld is’. Een uit de hand gelopen versie van de waarde ‘zelfregie’. En een versie die ervoor zorgt dat iedereen zijn kwetsbaarheid zo goed mogelijk verstopt en zelfs dat ‘we elkaar helemaal gek maken’ aldus een van de deelnemers. Zij werd niet tegengesproken. Integendeel.

Let op: niemand wilde individueel de uitspraak over wanneer je een sukkel bent voor zijn of haar eigen rekening nemen, maar ze herkenden dit wel als uitspraak van het systeem. Met andere woorden: het systeem ‘overrulede’ hun eigen gedachten! Terwijl, wie is het systeem? Zij zelf natuurlijk. Maar zij samen kwamen als groep in een interactie terecht die niet (meer) correspondeerde met waar zij als individu voor stonden. En waar ze zich toch allemaal aan aangepast hadden.

Ongeschreven regels in organisaties voeden je veel effectiever op dan je je beseft: ze maken je binnen no time een aangepaste medewerker van het systeem.

En dat is een van de redenen waarom nieuwkomers niet zomaar de cultuur van een organisatie kunnen veranderen, maar zich vroeg of laat zelf aanpassen aan wat de heersende (onuitgesproken) regels zijn. Daar hebben wij mensen haarfijne antennes voor. Zelfs, misschien wel juist, als de regel onuitgesproken is. Want pas dan is die echt invloedrijk.

Het geheim in the spotlight

Dus, logischerwijs, is het geheim dat we allemaal kennen gebaat bij het geheimhouding om zijn invloed te kunnen blijven uitoefenen. Dan wordt er namelijk niet aan gerommeld , dan wordt het niet onderzocht, aangepast of op de agenda gezet. Dus alleen al het geheim dat we allemaal kennen zichtbaar maken, is een van de meest krachtige interventies die er zijn. Pas dan kan het namelijk worden aangepakt.

En zo ook hier, in deze zorgorganisatie. Een MT-lid zei over hun gevonden ongeschreven: “Dit hebben we altijd geweten, maar nog nooit durven erkennen.” waarop een stilte viel waarin duidelijk werd dat deze sessie van vandaag hen werkelijk inzicht had verschaft in waarom al hun goed bedoelde maar niet-werkende maatregelen tegen het groeiende ziekteverzuim bleven falen. Omdat ze nooit maatregelen hadden getroffen, rekening houdend met de ongeschreven regel ‘Praat niet over overbelasting’, die ondertussen zijn verwoestende werk kon blijven doen.

Spannend én verlichtend

Het is spannend om over de werkelijkheid te spreken, om die serieus te nemen en met elkaar te kijken naar wat er tussen jou en je collega’s echt gebeurt. Spannend, maar in mijn ervaring ook altijd verlichtend. Er is lucht in de kamer. De loden schoenen zijn uitgetrokken.

Iedere keer weer ben ik dankbaar dat ik met dappere mensen mag werken, die met mij het onderzoek aan durven gaan, om zo niet in de beruchte tunnelvisie te belanden of in de energieslurpende herhaling van uitgeholde standpunten te vervallen, maar om tot echt inzicht te komen.


Heeft jouw organisatie ook last van ongeschreven regels die het werk niet helpen maar blokkeren?
Is er geen synergie maar slurpt het systeem juist jullie energie op? 
Ik maak met plezier een kennismakingsafspraak met je.

Denkplaats

Daagt uit

DENKPLAATS begeleidt jou in het denkonderzoek. Scherpt aan zonder oordeel. Het gedachtengoed is van de klant. DENKPLAATS neemt niet over, maar daagt uit.

Vraagt door

DENKPLAATS staat nieuwsgierig in het leven. Treedt jou met nieuwsgierigheid tegemoet. Wil weten wat je denkt. En wil naar de kern van de zaak. En vraagt dus altijd door.

Is helder

DENKPLAATS is helder. In communicatie, in prijs, in vormgeving en in afspraken. Omdat denkwerk lastig genoeg kan zijn, moeten de randvoorwaarden glashelder zijn.

Brengt humor in

DENKPLAATS houdt van scherpe humor en lacht veel. Humor schept ruimte, maakt speelsheid in het soms zware denkproces mogelijk.

Biedt garantie

Aan het einde van het traject met DENKPLAATS heb je minstens één vraag gesteld die je (jezelf) nooit eerder gesteld hebt.

Meer informatie ontvangen?

Inzicht krijgen in hoe jij in je organisatie of privésituatie tot heldere inzichten en bezielde besluiten komt?
Abonneer je op de nieuwsbrief en ontvang maandelijks cases, achtergronden en inspiratie.



Wil je liever op een andere manier contact houden?
Dan kun je je op ieder moment weer uitschrijven.

DENKPLAATS Adrianalaan 101b 3053 MA Rotterdam T (06) 13 12 89 71 ariane@denkplaats.nl Kvk 68110634