leugens-overtuigingen

Overtuigingen zijn gevaarlijker vijanden van vooruitgang dan leugens

Geplaatst op 15 januari 2018 door Denkplaats

Over de bullshit van slim zijn

Getriggerd door de column van Harald Merckelbach in het NRC van 5 januari, vroeg ik mij af of ik het met hem eens ben dat overtuigingen gevaarlijker vijanden van de waarheid zijn dan leugens. Zeer gevaarlijke vijanden van ontwikkeling en vooruitgang zijn overtuigingen in ieder geval!

Ik neem u mee naar een praktijkvoorbeeld.

Mijn broer en ik waren vroeger geen lieverdjes, er verdween bij een bezoek aan de stad weleens een doosje kleurpotloden of iets groters onbetaald in onze tas of jas. Nu heb ik zelf een dochter, en vraag me af wat ik erger zou vinden:

  • Mijn kind vindt oprecht dat stelen geoorloofd is als zij behoefte heeft aan ‘iets’ dat zij niet kan of wil betalen. Zij heeft tot nu toe niet gestolen, maar neemt zich heilig voor vanaf vandaag de kansen te grijpen waar zij die krijgt en geeft zichzelf dus goedkeuring.
  • Mijn kind liegt tegen mij en beweert dat zij de gloednieuwe I-pad in haar tas echt niet gestolen heeft. Zij heeft oprecht veel spijt van haar daad en heeft zichzelf voorgenomen dit nooit meer te doen, maar geeft dit niet toe.

Ik kies toch echt voor het tweede scenario.

Mijn kind de dief gelooft in haar overtuiging die is losgezongen van de maatschappij waarin zij leeft: het contact is wezenlijk verbroken.

Mijn kind de leugenaar is zich bewust van het feit dat zij de werkelijkheid verdraait. Zelfreflectie brengt bewustzijn en nieuw perspectief. Dat biedt hoop.

Afhankelijk van de mate waarin iemands overtuigingen onwrikbaar, onbereikbaar, onbespreekbaar, onveranderbaar zijn, hebben die overtuigingen een isolerende werking.

Dan worden overtuigingen gevangenissen. In het ergste geval ook nog zonder raam. Zonder noodzaak om naar buiten te willen kijken.

Leugens zijn beweeglijker dan stellige overtuigingen. Een leugen is immers een bewuste afwijking: een bocht naar links of naar rechts.

Een leugen is iets dat bewust wordt ingezet door de eigenaar ervan. Hij weet dat wat hij zegt niet waar is. En erkent daarmee dat hij mij een rad voor ogen wil draaien. En dat er dus een verhouding is tussen hem en mij. Tussen zijn werkelijkheid en de mijne. Dat besef is cruciaal. En biedt hoop.

Ik zeg niet dat liegen goed is. Ik zeg dat een leugen meer beweeglijkheid veronderstelt in het denken dan stellige overtuigingen. En daarom, uiteindelijk, minder gevaarlijk is.

Trouwens, als je het over gevaar hebt… mijn angst voor domme mensen is groot. Dom heeft weinig met IQ, noch opleiding, noch woordenschat te maken. Althans, het zijn niet helemaal loze factoren, maar ze raken niet de kern.

De kern van domheid is: onbeweeglijkheid.

Niet voor niets lopen organisaties nu weg met ‘agile’ en ‘lean’ aanpakken; we moeten ons constant aan kunnen passen. De 21st century skills die onze leerlingen op school leren, roepen op tot ‘de professional waarvan het beroep nu nog niet uitgevonden is’. Beweeglijkheid is het adagium.

Je zou kunnen stellen dat beweeglijkheid het nieuwe slim en onbeweeglijkheid het nieuwe dom is.

Voor mij was onbeweeglijkheid al het oude dom; de afwezigheid van (mogelijkheden tot) ontwikkeling heeft me als kind al de nodige angst ingeboezemd. En dan heb ik het niet over onontwikkeld zijn als huisvrouw versus de dokter, maar de stagnatie als mens. Het vertaalt zich vaak in onbereikbaarheid, extremisme, zuurheid en angst.

Daarom geloof ik in de dialoog.

Zelfs als mijn dochter die heel bewust met mij uit de weg gaat, in dit hypothetische voorbeeld van de gestolen I-pad. Want de dialoog is, door te liegen, in ieder geval in haar eigen hoofd opgestart. Ze erkent het verschil tussen wat ze gedaan heeft en wat ze wil zijn. Dat is cruciaal. En biedt hoop.

Deze week had ik het voorrecht een dag te begeleiden op een middelbare school. De docenten werden door mij en mijn collega’s getraind in dialoogvaardigheden. Ik heb dat voor hen vooral vertaald als: vragen en doorvragen. Neem dat je wat je denkt te weten niet voor waar aan maar denk verder.

Het resultaat? Beweging! Frisheid!

Nieuwe energie, omdat de afstompende werking van het vastgeroest weten van hen af werd geschud. Omdat beweging actie oproept, terwijl onbeweeglijkheid alleen maar incasseert.

Beweeglijkheid in denken empowert je, bleek ook hier weer.

In interactie (ook als die zich alleen afspeelt in je eigen hoofd!) is er altijd vooruitgang. Dat is werkelijke slimheid.

Blijf in dialoog.

Blijf in beweging.

 

Wil je meer weten of beweeglijkheid in het denken?

Bekijk dan de diensten van Denkplaats voor particulieren of voor organisaties.

Denkplaats

Daagt uit

DENKPLAATS begeleidt jou in het denkonderzoek. Scherpt aan zonder oordeel. Het gedachtengoed is van de klant. DENKPLAATS neemt niet over, maar daagt uit.

Vraagt door

DENKPLAATS staat nieuwsgierig in het leven. Treedt jou met nieuwsgierigheid tegemoet. Wil weten wat je denkt. En wil naar de kern van de zaak. En vraagt dus altijd door.

Is helder

DENKPLAATS is helder. In communicatie, in prijs, in vormgeving en in afspraken. Omdat denkwerk lastig genoeg kan zijn, moeten de randvoorwaarden glashelder zijn.

Brengt humor in

DENKPLAATS houdt van scherpe humor en lacht veel. Humor schept ruimte, maakt speelsheid in het soms zware denkproces mogelijk.

Biedt garantie

Aan het einde van het traject met DENKPLAATS heb je minstens één vraag gesteld die je (jezelf) nooit eerder gesteld hebt.

Meer informatie ontvangen?

Inzicht krijgen in hoe jij in je organisatie of privésituatie tot heldere inzichten en bezielde besluiten komt?
Abonneer je op de nieuwsbrief en ontvang maandelijks cases, achtergronden en inspiratie.



Wil je liever op een andere manier contact houden?
Dan kun je je op ieder moment weer uitschrijven.

DENKPLAATS Adrianalaan 101b 3053 MA Rotterdam T (06) 13 12 89 71 ariane@denkplaats.nl Kvk 68110634