de horzel is de beste vriend van de toezichtshouder

Waarom de horzel de beste vriend is van de toezichthouder

Geplaatst op 20 december 2017 door Denkplaats

Deel 2 in een drieluik over ‘helderheid in en bullshit uit het denken’

Luisteren met een open mind en, na alles te hebben afgewogen, zelfstandig kunnen én willen oordelen. (…) Het gaat bij commissarissen niet alleen over competenties, ook over karakter: je moet je mening durven geven en van observatie naar interventie durven gaan. Dat vinden veel mensen lastig, het wordt je ook niet altijd in dank afgenomen.’
Ada van der Veer, commissaris bij o.a. Arcadis, Alliander en LeasePlan.

Van der Veers woorden zijn een pleidooi voor diversiteit, lef en onderzoek. Niet makkelijk. Wel noodzakelijk. Waarom? En wat is de rol van de horzel in dit verhaal? Laat me u meenemen…

Ingrediënt 1: Lok het verschil uit

Het is makkelijker onafhankelijk en scherp te opereren als je niet omringd wordt door mensen met dezelfde sekse, leeftijd, opleidingsachtergrond, carrièreperspectieven en politieke voorkeur. Dat geldt voor ieder die in groepsverband zijn eigen verantwoordelijkheid moet en wil nemen.

Toezicht moet het verschil uitlokken, niet om het verschil, maar om het daadwerkelijke debat dat daarmee op gang komt.

Kandidaten selecteren uit de karikaturale vijver van homogene mannen voorbij de vijftig, gevraagd voor de functie door kopieën van zichzelf en daarmee onbereikbaar voor daadwerkelijke diversiteit, is achterhaald. Niet alleen op papier, ook steeds meer in de praktijk: initiatieven zoals PIT (Platform Innovatie Toezicht) en De Board maken zich hard voor diversiteit in samenstelling en denkkracht van toezichthouders.


Ingrediënt 2: Maak van lef een deugd

Diversiteit alleen is niet genoeg. Lef is een noodzakelijke tweede ingrediënt voor toezicht dat ertoe doet; impact heeft, het verschil maakt, geen ongewild verlengstuk van de bestuurder of wie dan ook is

Je kunt geen toezicht houden zonder verantwoordelijkheid te nemen. En geen verantwoordelijkheid dragen zonder lef. Kent u de meelopers nog van uw middelbare school? Het ontbrak hen voornamelijk aan lef.

Bij het ingrijpen op lastige momenten, het vertrouwen opzeggen in het bestuur, het omarmen van de klokkenluider, het gehoor geven aan de ondefinieerbare twijfel, gaat het niet meer om de statuten, de reglementen en de codes. Maar dan komt het aan op karakter, op vaardigheden en op persoonlijke moed.

In haar recent onderzoek naar de verantwoording van toezichthouders bij Goede Doelen organisaties, vraagt ook accountantskantoor KPMG aandacht voor uitgesproken toezichthouders: “Door te vertellen waar u zich sterk voor maakt, maakt u het toezicht, en ook de organisatie zelf, sterker.”


Ingrediënt 3: Blijf onderzoeken

Toezichthouders zijn geen projectleiders of verslagleggers. Zij zijn boegbeelden. En hebben bij uitstek fundamentele vragen te beantwoorden. Zij dienen voorop te lopen in het denken.

Voorzitter RvT van het Rode Kruis, stelt in het jaarverslag 2016:

“Als organisatie moet je je afvragen welke keuzes je hebt als je door omstandigheden onder druk staat: Voor wie ben je er? Wat zijn de consequenties van je keuzes? Wat betekent het als je je taak echt goed doorgrondt? Wat betekent neutraliteit; zijn we er werkelijk voor degenen die de hulp het hardste nodig hebben? Het is goed dat we als Rode Kruis ons deze grote vragen stellen.”

Dit zijn essentiële vragen die het Rode Kruis zichzelf stelt. Ode aan de kritische reflectie, die van onzichtbare bureaucraten toonaangevende leiders maakt.

Het is dus des te verbazingwekkender dat KPMG in het eerdergenoemde onderzoek stelt:

“In de verantwoording zou dus ook iets van ‘goede, kritische reflectie’ moeten doorklinken (…) er wordt er nauwelijks gereflecteerd op de missie en strategie van de organisatie.”

Hoe is dat mogelijk? Logischerwijs ontstaan er dan schandalen als frauduleuze BMW’s, onderhandse opdrachten bij het Stedelijk Museum en talloze andere voorbeelden van een cultuur die verziekt is doordat er nagelaten is de bullshit eruit te filteren en met elkaar eerlijk in gesprek te zijn over waar je als organisatie ook alweer voor bent opgericht.


Meng de ingrediënten: Vind critical friends

Het vraagt lef om te praten over waar het werkelijk om gaat, het verschil te maken en bijbehorend te doen wat nodig is.

Om dit te bereiken of vol te kunnen houden, zou ieder toezichthoudend orgaan zichzelf een critical friend moeten gunnen. Juist als je aan de top staat, is het niet alleen noodzakelijk maar ook heerlijk om uitgedaagd te worden door kritische vrienden.

Even uit de boardroom en naar de intermenselijke relaties: Op wie wordt de koning verliefd? Of de rockster? Op het meisje dat hem tegenspreekt! Of beter nog, hem niet eens (h)erkent in zijn positie! Dat is niet voor niets. Dat is omdat de koning en de rockster dan eindelijk op menselijk, wezenlijk niveau contact kunnen maken in plaats van op niveau van status en positie. Hij wordt niet meer verheerlijkt. Krijgt tegengas. Dat verandert het gesprek. Dat verandert je handelen.

“Hielenlikkers en na-praters zijn de vrienden van onzekere managers, niet van onafhankelijke toezichthouders.”

Natuurlijk kan ik niet laten hier te stellen dat een filosoof een uitermate goede critical friend is. Omdat een filosoof nooit stopt met vragen stellen, je niet naar de mond praat, je uitdaagt, en gedreven is door jouw (en zijn) zoektocht naar wijsheid. Zodra dat streven losgelaten wordt, zijn het geen filosofen meer maar goedwillende coaches:

“Philosophers arrive on the scene at the moment when bullshit can no longer be tolerated. We articulate that bullshit and stop it from happening.” , aldus Andrew Taggert, praktisch filosoof in Silicon Valley.

Ik ben overtuigd van de waarde van een coachend gesprek, een collegiale knuffel of een blik van herkenning en verzuchting als je er even doorheen zit… op zijn tijd niets mis mee.

Maar de critical friend van de toezichthouder is vooral een moderne Socrates: de horzel die je wakker houdt en weg wilt slaan, maar die je wakkerder en scherper houdt dan de schattige vlinder die om je heen fladdert. De horzel draagt bij aan toezicht dat er werkelijk toe doet. Helpt de bullshit elimineren.

En die horzel wil ik graag voor u zijn. Overigens wel altijd op hakken.

 

Denkplaats

Daagt uit

DENKPLAATS begeleidt jou in het denkonderzoek. Scherpt aan zonder oordeel. Het gedachtengoed is van de klant. DENKPLAATS neemt niet over, maar daagt uit.

Vraagt door

DENKPLAATS staat nieuwsgierig in het leven. Treedt jou met nieuwsgierigheid tegemoet. Wil weten wat je denkt. En wil naar de kern van de zaak. En vraagt dus altijd door.

Is helder

DENKPLAATS is helder. In communicatie, in prijs, in vormgeving en in afspraken. Omdat denkwerk lastig genoeg kan zijn, moeten de randvoorwaarden glashelder zijn.

Brengt humor in

DENKPLAATS houdt van scherpe humor en lacht veel. Humor schept ruimte, maakt speelsheid in het soms zware denkproces mogelijk.

Biedt garantie

Aan het einde van het traject met DENKPLAATS heb je minstens één vraag gesteld die je (jezelf) nooit eerder gesteld hebt.

Meer informatie ontvangen?

Inzicht krijgen in hoe jij in je organisatie of privésituatie tot heldere inzichten en bezielde besluiten komt?
Abonneer je op de nieuwsbrief en ontvang maandelijks cases, achtergronden en inspiratie.



Wil je liever op een andere manier contact houden?
Dan kun je je op ieder moment weer uitschrijven.

DENKPLAATS Adrianalaan 101b 3053 MA Rotterdam T (06) 13 12 89 71 ariane@denkplaats.nl Kvk 68110634