De bullshit van transparantie

De bullshit van transparantie

Geplaatst op 19 november 2017 door Denkplaats

Afgelopen zaterdag was ik de gelukkige getuige van een lezing van Rene ten Bos, denker des vaderlands. Zonder hier te willen vervallen in een te grote lofzang op Rene, moet ik wel zeggen deze hoogleraar Filosofie van de Managementwetenschappen aan de Radboud Universiteit in Nijmegen door zijn provocatieve en ironische inslag mij in ieder geval weer aan het denken heeft gezet.

Aan het denken gezet waarover? Over de bullshit van transparantie deze keer.

Ten Bos pleit voor het behoud van complexiteit, en houdt een gloedvol betoog tegen de transparantie. Voordat je het weet wordt transparantie namelijk ingezet als simplificatie, geldig ‘omdat het zo lekker transparant is’. Maar, om met zijn woorden te spreken:

We moeten accepteren dat veel dingen onduidelijk, onhelder en intransparant zijn. De samenleving roept tegenwoordig om transparantie, maar het aantal zaken dat je helder kunt maken, is beperkt. Een feest houden, is helder, transparant. Maar gezelligheid organiseren, is moeilijk en ondoorzichtig.

Zo zijn het aantal overledenen van een ziekenhuis helder en transparant. Maar goede zorg, kun je dat transparant maken?

Ten Bos vertelde over het voorbeeld van een ziekenhuis dat zich voorhield ‘transparant’ te zijn door voor verschillende afdelingen dezelfde key performance indicators voor goede zorg te gebruiken. Een van de key performance indicators was het aantal overledenen op de afdeling. Als je het aantal overledenen vergelijkt tussen de gipsafdeling en neurologie, en daaraan afmeet of er goede zorg geleverd wordt, is het niet zo heel erg moeilijk om te bedenken dat de medici op neurologie een stuk slechter werk leveren dan die op de gipsafdeling. Vanwege het simpele feit dat patiënten bij neurologie aandoeningen hebben waar ze doorgaans vroeger of later aan overlijden. Hoe vaak is dat het geval bij patiënten op de gipspoli? Juist.

Dit is geen grappig of buitensporig gesimplificeerd verzinsel, maar een bestaand voorbeeld uit de praktijk.

Overigens, ook niet verwonderlijk dat het burn-out percentage in het betreffende ziekenhuis onder de neurologiemedewerkers op de 42% lag en bij de medewerkers op de gipsafdeling op 8%. Los van andere factoren (wellicht is neurologieafdeling onderbezet, of werken er van nature stressgevoeliger mensen dan de concrete gipsmakers); het is duidelijk dat afrekenen op dezelfde key performance indicators onder het motief van transparantie een slecht idee is als je niet beseft dat je daarmee soms appels met peren vergelijkt. Slecht voor de kwaliteit van zorg, en ook slecht voor de gezondheid van je medewerkers.

Weet dus goed wat transparantie eigenlijk is.

Glas is transparant. We kennen tegelijkertijd allemaal de ervaring dat we door een glas kijken en dat daarmee onze omgeving toch aardig vervormt. Dat is niet erg. We hoeven daarom niet boos te worden op het glas. Het glas te diskwalificeren. We moeten alleen weten dat glas dat doet. Zelfs al is het glas transparant. Transparantie is dus niet hetzelfde als objectiviteit. Laat staan hetzelfde als de waarheid.

De bullshit van de transparantie is vooral het onbetwiste geloof in transparantie. Dat alles transparant is of dan toch in ieder geval gemaakt kan worden. En dat we daarmee ‘alles onder controle hebben’. Ik geloof dat wij ons scherpe denken te vaak laten varen ten behoeve van hedendaagse illusies, zoals de illusie dat het leven controleerbaar is. Hierdoor verwachten we inzichten van gestandaardiseerde key performance indicatoren en andere bureaucratische transparantie die geen daadwerkelijke wijsheid maar schijnzekerheid opleveren.

Ons streven naar controleerbaarheid levert geen kwaliteit op, maar bullshit.

Rene ten Bos heeft mij zaterdag niet alleen de lol maar ook de noodzaak van het oorspronkelijk denken laten voelen. De winst van kritisch blijven handelen, de noodzaak van het bevragen van heersende opinies, de vrijheid die ontstaat bij het ontmaskeren van illusies kan niet onderschat worden. Vooral niet de kwaliteit die deze activiteiten opleveren.

Want kwaliteit, daar gaat het ons allemaal om.

 

Op 23 november 2017 verschijnt het artikel 'Zet een praktisch filosoof in 
when bullshit can no longer be tolerated' van Ariane van Heijningen en 
Ingrid Geerts in vakblad Personeelbeleid. Over leiderschap en management dat 
ertoe doet en dat weet waar bullshit eindigt en helderheid begint.

Denkplaats

Daagt uit

DENKPLAATS begeleidt jou in het denkonderzoek. Scherpt aan zonder oordeel. Het gedachtengoed is van de klant. DENKPLAATS neemt niet over, maar daagt uit.

Vraagt door

DENKPLAATS staat nieuwsgierig in het leven. Treedt jou met nieuwsgierigheid tegemoet. Wil weten wat je denkt. En wil naar de kern van de zaak. En vraagt dus altijd door.

Is helder

DENKPLAATS is helder. In communicatie, in prijs, in vormgeving en in afspraken. Omdat denkwerk lastig genoeg kan zijn, moeten de randvoorwaarden glashelder zijn.

Brengt humor in

DENKPLAATS houdt van scherpe humor en lacht veel. Humor schept ruimte, maakt speelsheid in het soms zware denkproces mogelijk.

Biedt garantie

Aan het einde van het traject met DENKPLAATS heb je minstens één vraag gesteld die je (jezelf) nooit eerder gesteld hebt.

Meer informatie ontvangen?

Inzicht krijgen in hoe jij in je organisatie of privésituatie tot heldere inzichten en bezielde besluiten komt?
Abonneer je op de nieuwsbrief en ontvang maandelijks cases, achtergronden en inspiratie.



Wil je liever op een andere manier contact houden?
Dan kun je je op ieder moment weer uitschrijven.

DENKPLAATS Adrianalaan 101b 3053 MA Rotterdam T (06) 13 12 89 71 ariane@denkplaats.nl Kvk 68110634